De tweedeling

Begin juni komt het nieuwe boek ‘Het einde van de bv Nederland’ van Kim Putters, nog even directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) uit. ‘Ik zie de vertrouwenskwesties en grote veranderingen in het economisch systeem met andere verdienmodellen. Wie vindt er nog een vast contract of wordt afhankelijk van flexwerk? Wie heeft er profijt van de Europese Unie en handelsverdragen?

‘We zien grote verschillen tussen academische geschoolden en praktisch of niet-geschoolden omtrent afbrokkelende zekerheden rond werk, bijvoorbeeld pensioen en zorg. Dit vertaalt zich naar afnemend vertrouwen in de politiek en stemmen op bepaalde partijen, maar de keuze wordt niet enkel door onbehagen gestuurd.’

Met lede ogen heeft Kim Putters de tweedeling, die zich nu compleet aan het voltrekken is, aangezien. Hij heeft het met verve aangekaart. Hij bleef een roepende in de woestijn. Zijn SCP schrijft: ‘Over Nederland als geheel maken Nederlanders zich zorgen, volgens 65% gaat het de verkeerde kant op met Nederland. Het vertrouwen in de politiek was laag in oktober 2021, en daarnaast maken burgers zich zorgen over onder andere corona, stijgende prijzen, de woningmarkt en een toenemende tweedeling in de maatschappij.’ En dat vertaalt zich dan weer in — het zoveelste — rapport.

Kinderarmoede (en de rest)

Eind 2021 sprak ik voor de podcastserie ‘De TussenRuimte’ met Mariëtte Lusse, lector kinderarmoede in Nederland. Een boeiend gesprek met serieuze cijfers over kinderen die in armoede opgroeien in Nederland. Bijna allemaal kinderen van ouders in de sociale onderlaag. Geen werk, of flexwerk dat elke keer weer kan veranderen. Veel stress over geld of dik in de schulden. Belabberd wonen of domweg uitgebuit door huisjesmelkers. Het is een systeem dat willens en wetens gecreëerd is omdat we geloofden in de vrije markt en de globalisering van werk. Het welzijn van de werkers kelderde zienderogen en de tweedeling in de samenleving is nu een feit.

‘De rek raakt eruit en de klap kan nog komen.’ — Kim Putters

Hoe kunnen we als burgers, betrokken bewoners van dit land, professionals en ja, bedrijven en organisaties deze tweedeling omdraaien? Het gekozen systeem bladdert weliswaar af, maar de greep op de samenleving is voorlopig nog heel groot. Wat is, met andere woorden, onze cirkel van invloed? Met welke waarden willen we met de ander leven? Hoe zien we een samenleving voor een toekomst met elkaar? Wat kunnen we zelf doen?

Voorbeelden

In mijn boek ‘De volgende stap, een nieuwe weg in je leiderschap’ beschrijf ik een aantal voorbeelden hoe we ons dan kunnen opstellen in onze relatie met deze tweedeling.

Er is het verhaal van de Amerikaanse psychiater Robert Rosenthal, die bekend is geworden door zijn onderzoek naar non-verbale communicatie en de invloed daarvan op wat we kunnen verwachten van elkaar. Hij benaderde een openbare basisschool in Californië en bood aan om de leerlingen van de school te testen met een nieuw ontwikkeld hulpmiddel voor intelligentie-identificatie, de Harvard Test of Inflected Acquisition genaamd, die nauwkeurig kon voorspellen welke kinderen het komende jaar academisch zouden excelleren. De school ging natuurlijk akkoord, en de test werd afgenomen aan alle studenten. Een paar weken later kregen leraren de namen van de kinderen (ongeveer 20 procent van de studenten) die als ‘high-potentials’ waren getest. Deze bijzondere kinderen, zo werd de leerkrachten geïnformeerd, waren bijzonder. Hoewel ze in het verleden misschien niet goed hebben gepresteerd, gaf de test aan dat ze ‘een ongebruikelijk potentieel voor intellectuele groei’ hadden. De studenten werden trouwens niet op de hoogte gesteld van de testresultaten. Het jaar daarop keerde Rosenthal terug om te meten hoe de high-potential studenten hadden gepresteerd. Precies zoals de test had voorspeld, waren de high-potentials van de eerste en tweede klas aanmerkelijk beter geworden. De eersteklassers behaalden 27 IQ-punten (versus 12 punten voor de rest van de klas); en de tweedeklassers behaalden 17 punten (versus 7 punten). Bovendien bloeiden deze high-potentials op. Ze werden door hun leraren beschreven als nieuwsgieriger, gelukkiger, beter aangepast met meer kans op succes als volwassenen. Bovendien vertelden de docenten dat ze dat jaar meer genoten hadden van lesgeven dan enig jaar in het verleden.

Je voelt hem al aankomen. Deze Harvard Test of Inflected Acquisition was complete flauwekul. In feite waren de ‘high-potentials’ willekeurig geselecteerd. Het echte onderwerp van de test was niet de studenten, maar de verhalen die de relatie tussen de docenten en de studenten bepalen. Wat er gebeurde, ontdekte Rosenthal, was het vervangen van het verhaal, dit zijn gemiddelde kinderen, door een nieuw verhaal, dit zijn speciale kinderen, voorbestemd om te slagen. Het was het verhaal van de verwachting.

Een dergelijk verhaal in een andere Amerikaanse stad met een ander experiment vertelt van leraren die betrokken waren bij jonge leerlingen uit een achterstandsbuurt. Bij aankomst op school werden de leerlingen ‘getest’ en zij kregen de uitslagen mee. Zonder uitzondering bleek dat deze leerlingen de potentie hadden om te gaan studeren. Ongebruikelijk overigens in de sociale omgeving van deze leerlingen. Maar wat bleek ook hier? Met het vooruitzicht naar de universiteit te kunnen, presteerden deze leerlingen stuk voor stuk allemaal veel beter.

Verwacht meer

Victor Frankl, de Oostenrijkse psychiater en schrijver van het wereldberoemde boek ‘De zin van het bestaan’ beschrijft in zijn boek de aankomst in de concentratiekampen: ‘Een drastische verandering in onze houding tegenover het leven was dringend noodzakelijk. Wij moesten eerst onszelf en vervolgens de wanhopigen onder ons leren, dat het er niet zozeer toe doet wat wij van het leven verwachten, dan wel wat het leven van ons verwacht. (…) Leven betekent feitelijk verantwoording nemen om de juiste oplossingen te vinden voor onze levensproblemen en om de taken te vervullen waarvoor het leven ieder mens voortdurend stelt.’

In een oud zwart/wit filmpje op YouTube zien we Viktor Frankl na de oorlog les geven aan studenten in het Canadese Toronto. Hij heeft op dat moment vlieglessen en vertelt aan zijn studenten dat hij leert van zijn instructeur dat hij rekening moet houden met de zijwaartse wind tijdens het landen. Bij zijwaartse wind moet je dus het vliegtuig tegen de wind insturen en het vliegtuig niet laten meevoeren met de wind. Door dat te doen kan het vliegtuig precies goed op de landingsbaan terecht komen. Viktor Frankl tekent dan een lijn op het oude schoolbord en maakt deze vergelijking met zijn vliegles: als we rekening houden met de gemiddelde verwachting die we van mensen hebben, houden we geen rekening met hun ongewone prestaties. Door juist meer te verwachten, komen ze mogelijk boven het gemiddelde uit. Door het gemiddelde te verwachten bestaat de kans op teleurstelling.

Onze events bij LichtHuis

Met LichtHuis zien we dat we in een ‘tussenruimte’ zitten waar het oude systeem niet meer werkt, en we verbeelding nodig hebben om ons nieuwe situaties voor te stellen. Dat is precies wat we willen doen met het event ‘De tweedeling’. Hoe kunnen wij ons hard maken voor een eerlijke samenleving waar iedereen mee kan komen? Wat kunnen wij doen om in onze eigen omgeving? In het event willen we elkaar inspireren, motiveren, maar vooral een handelingsperspectief gaan zien voor ons zelf (met de anderen).

Kom naar onze events in Rotterdam, bij LaatBloeien, en Utrecht, bij Social Impact Factory, en denk, praat, verbeeld mee. Hou je op de hoogte van exacte data via onze nieuwsbrief.

Ron van Es founder & mentor School for Purpose Leadership en oprichter LichtHuis.

--

--

Founder School for Purpose Leadership | www.purposeleadership.nl

Love podcasts or audiobooks? Learn on the go with our new app.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store